Chocia\u017c na \u015bwiecie jest wiele religii i wyzna\u0144, Ko\u015bci\u00f3\u0142 (w znaczeniu biblijnym) jest tylko jeden. Potwierdza to tak\u017ce tzw. apostolskie wyznanie wiary. W ostatnim ust\u0119pie tego wyznania znajduje si\u0119 zdanie: „Wierz\u0119… w \u015bwi\u0119ty Ko\u015bci\u00f3\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tych”. Tych \u015bwi\u0119tych tj. nowonarodzonych chrze\u015bcijan chrzci Duch \u015awi\u0119ty w jedno cia\u0142o, czyli Ko\u015bci\u00f3\u0142 (1 Kor 12,13). Duch \u015awi\u0119ty jednak przy budowaniu Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego pos\u0142uguje si\u0119 lud\u017ami, kt\u00f3rzy postawili si\u0119 Jemu do dyspozycji. I dlatego to historia poszczeg\u00f3lnych ruch\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich jest zwi\u0105zana nierozdzielnie z nazwiskami wielkich Bo\u017cych m\u0119\u017c\u00f3w. I tak na przyk\u0142ad dzieje Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicko-Augsburskiego s\u0105 zwi\u0105zane przede wszystkim z nazwiskiem Lutra, Ko\u015bcio\u0142a Reformowanego – z nazwiskiem Kalwina, Ko\u015bcio\u0142a Metodystycznego – z nazwiskiem Wesleya, itd. I wszyscy ci m\u0119\u017cowie, zar\u00f3wno Luter jak Kalwin, jak i wreszcie Wesley byli potrzebni, i to nawet bardzo potrzebni. Tak samo potrzebowa\u0142 B\u00f3g i u\u017cywa\u0142 z wielkim b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem wielu innych ludzi, kt\u00f3rzy \u017cycie swe po\u015bwi\u0119cili Jego s\u0142u\u017cbie.<\/p>\n
Ruch Wolnych Chrze\u015bcijan charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce jego pocz\u0105tki nie s\u0105 zwi\u0105zane z jednym nazwiskiem, lecz \u017ce zgo\u0142a w tym samym czasie B\u00f3g powo\u0142a\u0142 do tego zadania kilku m\u0119\u017c\u00f3w. Za pocz\u0105tek tego uwa\u017ca si\u0119 rok 1830. W roku tym kilku tzw. braci, zgromadzaj\u0105cych si\u0119 przedtem od roku 1826 na „\u0141amanie Chleba” w prywatnym mieszkaniu, zacz\u0119\u0142o odbywa\u0107 publiczne zebrania (nabo\u017ce\u0144stwa) w Dublinie, mie\u015bcie po\u0142o\u017conym na wschodnim wybrze\u017cu Irlandii. Pomi\u0119dzy prawdami wyznawanymi i praktykowanymi przez t\u0119 gromadk\u0119 by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce:<\/p>\n
Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 tych zebra\u0144 by\u0142o, \u017ce nie prowadzili ich „duchowni”, a mimo to wszystko odbywa\u0142o si\u0119 „przyzwoicie i w porz\u0105dku”.<\/p>\n
Od roku 1832 zaczynaj\u0105 si\u0119 „bracia” zbiera\u0107 w imieniu Pana Jezusa tak\u017ce w mie\u015bcie Plymouth (po\u0142udniowo-zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 Anglii). Od miasta Plymouth na okre\u015blenie cz\u0142onk\u00f3w tego ruchu zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 nazwy: bracia plymuccy.<\/p>\n
Gdy w r. 1845 Darby wr\u00f3ci\u0142 do Plymouth, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mi\u0119dzy nim a „bra\u0107mi plymuckimi” s\u0105 pewne r\u00f3\u017cnice w nauce (np. o Ko\u015bciele, s\u0142u\u017cbie, usprawiedliwieniu) i post\u0119powaniu. Darby od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 wi\u0119c wraz ze swymi zwolennikami od „braci” i przesta\u0142 piel\u0119gnowa\u0107 z nimi spo\u0142eczno\u015b\u0107. Ruch, kt\u00f3rego sta\u0142 si\u0119 wodzem, otrzyma\u0142 z biegiem czasu r\u00f3\u017cne nazwy, jak darby\u015bci (od nazwiska Darby’ego), bracia \u015bci\u015bli, zamkni\u0119ci lub ekskluzywni (gdy\u017c odseparowywali si\u0119 od innych dzieci Bo\u017cych w przeciwie\u0144stwie do braci plymuckich, kt\u00f3rzy piel\u0119gnowali spo\u0142eczno\u015b\u0107 ze wszystkimi odrodzonymi wierz\u0105cymi), bracia elberfeldzcy (od jednej z g\u0142\u00f3wnych siedzib tego ruchu, miasta Elberfeld w Niemczech).<\/p>\n
Wyznawcy tego kierunku s\u0105 obecnie (1982 r. – przyp. red.) w Polsce zarejestrowani pod nazw\u0105: Zb\u00f3r Chrze\u015bcijan bez osobliwego wyznania.<\/p>\n
Mimo, \u017ce do dnia dzisiejszego istniej\u0105 pewne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy bra\u0107mi Plymuckimi (zwanymi p\u00f3\u017aniej najcz\u0119\u015bciej bra\u0107mi wolnymi – po angielsku Open Brethren) a bra\u0107mi ekskluzywnymi, wielu uwa\u017ca oba te kierunki za jeden. I tak np. ks. dr Stefan Grelewski w swym dziele „Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce wsp\u00f3\u0142czesnej” (1937\u00a0r.) tak pisze na temat: „Darby\u015bci albo bracia plymuccy s\u0105 jednym z o\u015brodk\u00f3w ruchu pietystycznego w Anglii. Sw\u00f3j wp\u0142yw i dzisiejsze znaczenie zawdzi\u0119czaj\u0105 Janowi Nelson Darby (1800-1882), Irlandczykowi z pochodzenia”. W odsy\u0142aczu dodaje: „Nazywaj\u0105 ich r\u00f3wnie\u017c bracia otwarci, open brethren albo exclusive brethren, zamkni\u0119ci bracia” (ss. 600 i 601).<\/p>\n
W dalszym ci\u0105gu podaje: „Zasady darbyzmu przed wojn\u0105 wyznawa\u0142a drobna grupa ludzi w Warszawie, tworz\u0105c drobny zwi\u0105zek pn. Zrzeszenie Religijne Zwolennik\u00f3w Nauki Pierwszych Chrze\u015bcijan” (s. 605). W tym ostatnim ust\u0119pie ks. Grelewski pisze o „braciach Wolnych”, lecz nies\u0142usznie wywodzi ten ruch od Darby’ego.<\/p>\n
Podobn\u0105 nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 pope\u0142nia Kwiryn Ma\u0144kowski w broszurce „Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki religijne w Rzeczypospolitej Polskiej” (1948 r.) okre\u015blaj\u0105c na s. 29 darbyst\u00f3w jako braci plymuckich – oraz Henryk Chyli\u0144ski w ksi\u0105\u017cce „O wyznaniach i kierunkach w chrze\u015bcija\u0144stwie”. Na s. 136 swego dzie\u0142a pisze on: „…powsta\u0142o w Anglii w po\u0142owie XIX w. wyznanie braci plymuckich zwane r\u00f3wnie\u017c darbyzmem”. B\u0142\u0105d ten powtarzaj\u0105 zreszt\u0105 tak\u017ce inni.<\/p>\n
„Bracia” zgromadzali si\u0119 nie tylko w Dublinie i Plymuth, ale tak\u017ce w innych miejscowo\u015bciach wysp brytyjskich. Jednym z najbardziej znanych braci by\u0142 Robert Chapman, urodzony w r. 1803 w Danii. By\u0142 on zdolnym lingwist\u0105 i dobrym prawnikiem. Przez wiele lat s\u0142u\u017cy\u0142 S\u0142owem w Barnstaple. Znany by\u0142 ze \u015bwi\u0119tobliwego \u017cycia i m\u0105dro\u015bci. Odwiedzi\u0142 wiele kraj\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie b\u0142ogos\u0142awion\u0105 by\u0142a jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 na terenie Hiszpanii. Nie wst\u0119powa\u0142 w zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie. Zmar\u0142 w r. 1902, w setnym roku swego \u017cycia.<\/p>\n
Pr\u00f3cz wy\u017cej wymienionych braci zas\u0142uguje na uwag\u0119 jeszcze kilku innych, kt\u00f3rych B\u00f3g u\u017cywa\u0142 jako narz\u0119dzi swej \u0142aski w budowaniu swego Ko\u015bcio\u0142a. Do nich nale\u017ca\u0142 w pierwszym rz\u0119dzie Jerzy M\u00fcller. Urodzi\u0142 si\u0119 on w r. 1805 w Prusach. M\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 bezbo\u017cnie. Jego nawr\u00f3cenie w 21 roku \u017cycia by\u0142o niespodziewane i nag\u0142e. Znalaz\u0142 si\u0119 on mianowicie po raz pierwszy w \u017cyciu w towarzystwie modl\u0105cych si\u0119 ludzi i bezzw\u0142ocznie odda\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie Bogu: M\u00fcller zaj\u0105\u0142 si\u0119 w pierwszym rz\u0119dzie opuszczonymi sierotami i w Bristolu (po\u0142udniowy zach\u00f3d Anglii) za\u0142o\u017cy\u0142 dla nich sierociniec. Pocz\u0105tki tego dzie\u0142a by\u0142y bardzo skromne. M\u00fcller jednak zaufa\u0142 ca\u0142kowicie Bogu, \u017ce On t\u0119 spraw\u0119 dalej poprowadzi. Ustali\u0142 sobie za zasad\u0119, \u017ce nigdy nie b\u0119dzie si\u0119 zwraca\u0142 do ludzi o pomoc, lecz tylko do Boga. Jego celem by\u0142o udowodnienie \u015bwiatu, \u017ce B\u00f3g, tak jak w biblijnych czasach i obecnie wys\u0142uchuje modlitw. Wynik tych modlitw by\u0142 cudowny: M\u00fcller budowa\u0142 jeden gmach po drugim, tak \u017ce wkr\u00f3tce z g\u00f3r\u0105 2000 sierot znalaz\u0142o tam schronienie. Jako odpowied\u017a na modlitwy M\u00fcllera ponad milion funt\u00f3w szterling\u00f3w przesz\u0142o przez jego r\u0119ce. Tajemnica jego b\u0142ogos\u0142awionego \u017cycia tkwi\u0142a w prostej, dziecinnej wierze w Boga i w Jego S\u0142owo oraz w modlitwie. Lata od 1875 do 1892 sp\u0119dzi\u0142 M\u00fcller przewa\u017cnie na misyjnych podr\u00f3\u017cach po Wielkiej Brytanii, kontynencie Europy, P\u00f3\u0142nocnej Ameryce (z Kanad\u0105 w\u0142\u0105cznie), Australii, Indiach, Chinach i innych krajach. Wsz\u0119dzie g\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 oraz budowa\u0142 wierz\u0105cych w wierze i mi\u0142o\u015bci. Odszed\u0142 do Pana w r. 1898.<\/p>\n
Na terenie Irlandii b\u0142ogos\u0142awion\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wykaza\u0142 si\u0119 Somerset Richard Maxwell, \u00f3smy Lord Farnham, potomek kr\u00f3la Henryka III. Urodzi\u0142 si\u0119 on w r. 1803, a odszed\u0142, by by\u0107 na zawsze z Chrystusem, w r. 1884. Szczyci\u0142 si\u0119 tym, \u017ce zosta\u0142 zaadaptowany do rodzimy Wielkiego Kr\u00f3la i \u017ce sta\u0142 si\u0119 dziedzicem Bo\u017cym i wsp\u00f3\u0142dziedzicem Chrystusa. Napisa\u0142 kilka dzie\u0142 poezj\u0105 i proz\u0105. Jego „Studnie Zbawienia” w cudowny spos\u00f3b przedstawiaj\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 i rozleg\u0142o\u015b\u0107 tego wspania\u0142ego s\u0142owa: zbawienie.<\/p>\n
Jako misjonarz na terenie Persji i Indii pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c najstarszy syn A.N. Grovesa, Henry Groves urodzony w 1818 r. Po powrocie z Indii w r. 1862 rozwin\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Bristolu, a w r. 1868 osiad\u0142 w p\u00f3\u0142nocnej Anglii w mie\u015bcie Kendal. Przez 23 lata odbywa\u0142 podr\u00f3\u017ce w s\u0142u\u017cbie Ewangelii po ca\u0142ym Zjednoczonym Kr\u00f3lestwie, by po 14-miesi\u0119cznej chorobie odej\u015b\u0107 do wieczno\u015bci w r. 1891.<\/p>\n
Wielkim rozg\u0142osem cieszy\u0142 si\u0119 Charles Henry Mackintosh urodzony w r. 1820 w Irlandii. Zosta\u0142 przebudzony na skutek list\u00f3w, jakie otrzymywa\u0142 od swej siostry po jej nawr\u00f3ceniu, ale uzyska\u0142 spok\u00f3j dopiero po przeczytaniu rozprawy Darby’ego na temat „Dzia\u0142anie Ducha”. W szczeg\u00f3lno\u015bci pomocne mu by\u0142y s\u0142owa, \u017ce „pok\u00f3j daje nie tyle praca Chrystusa w nas, co raczej Jego dzie\u0142o dla nas”. Jego sze\u015bciotomowe dzie\u0142o pt. „Rozwa\u017canie na temat pi\u0119ciu ksi\u0105g Moj\u017ceszowych” nacechowane g\u0142\u0119bokim, ewangelicznym duchem, doczeka\u0142o si\u0119 kilkunastu wyda\u0144 i zosta\u0142o przet\u0142umaczone na wiele j\u0119zyk\u00f3w. Jego inicja\u0142y „C.H.M.” znane s\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Mackintosh pisa\u0142 jasnym stylem i z wielk\u0105 moc\u0105. Przez wiele lat g\u0142osi\u0142 S\u0142owo Bo\u017ce, staj\u0105c dzielnie w obronie czystej Ewangelii. By\u0142 te\u017c bardzo czynny w okresie wielkiego przebudzenia, jakie mia\u0142o miejsce w Irlandii, w latach 1859-1860. Zasn\u0105\u0142 spokojnie w r. 1896.<\/p>\n
Na kontynencie europejskim, zw\u0142aszcza na terenie Rosji, \u017cywotn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozwin\u0105\u0142 Lord Radstock. W r. 1866 naj\u0119to w miejscowo\u015bci Weston-super-Mare w Anglii specjalne pomieszczenie dla cel\u00f3w ewangelizacyjnych i zaproszono Lorda Radstocka do tej pracy. W ci\u0105gu o\u015bmiomiesi\u0119cznej dzia\u0142alno\u015bci tego gorliwego \u015bwiadka Bo\u017cego zosta\u0142y w tym mie\u015bcie i okolicy poruszone wszystkie warstwy spo\u0142ecze\u0144stwa. Na skutek nalega\u0144 pewnego wierz\u0105cego oficera zdecydowa\u0142 si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 na zebranie jego znajomy Dr Baedeker, zainteresowa\u0142 si\u0119 tym, co s\u0142ysza\u0142 i ponawia\u0142 swe wizyty, zawsze jednak stara\u0142 si\u0119 zawczasu opu\u015bci\u0107 sal\u0119, aby nie zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z Lordem Radstockiem. Jednak pewnego wieczoru uda\u0142o si\u0119 Lordowi Radstockowi podej\u015b\u0107 do Baedekera, gdy\u017c ten z powodu wielkiego t\u0142umu, jaki t\u0142oczy\u0142 si\u0119 u drzwi, nie m\u00f3g\u0142 w por\u0119 „umkn\u0105\u0107”. Lord Radstock po\u0142o\u017cy\u0142 sw\u0105 r\u0119k\u0119 na jego ramieniu i wyrzek\u0142 s\u0142owa: „M\u00f3j Panie, B\u00f3g ma przeze mnie specjalne pos\u0142annictwo dla Pana” i zaprosi\u0142 go do przedpokoju. Wkr\u00f3tce obaj znale\u017ali si\u0119 na kolanach. Gdy powstali, rado\u015b\u0107 zbawienia nape\u0142ni\u0142a serce Baedekera.<\/p>\n
Dr Frederick W. Baedeker urodzi\u0142 si\u0119 w Niemczech w r. 1823. Jako m\u0142odzieniec nieuleczalnie chory na gru\u017alic\u0119 uda\u0142 si\u0119 do Australii. Lord Radstock otwar\u0142 mu po nawr\u00f3ceniu szeroko drzwi do Rosji, gdzie Baedeker sp\u0119dzi\u0142 odt\u0105d wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego \u017cycia. Przewa\u017cnie pracowa\u0142 w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w: g\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 i rozpowszechnia\u0142 Pismo \u015awi\u0119te. Otrzyma\u0142 prawo dost\u0119pu do wszystkich wi\u0119zie\u0144 Rosji i Syberii. Pracowa\u0142 tak\u017ce w\u015br\u00f3d sztundyst\u00f3w i Arme\u0144czyk\u00f3w. W czasie swych podr\u00f3\u017cy dotar\u0142 nawet do Japonii, Chin i Singapuru. G\u0142osi\u0142 Ewangeli\u0119 tak\u017ce swym rodakom w Niemczech i Kanadzie. W Niemczech nazywano Baedekera Ojcem aliansyjnej konferencji w Blankenburgu. Zosta\u0142 powo\u0142any z tej ziemi w r. 1906.<\/p>\n
Lorda Radstocka u\u017cy\u0142 B\u00f3g tak\u017ce, aby przez niego spowodowa\u0107 przebudzenie w\u015br\u00f3d arystokracji petersburskiej. W wyniku tego przebudzenia uwierzy\u0142 m.in. pu\u0142kownik Wasilij Aleksandrowicz Paszkow, nale\u017c\u0105cy do najbogatszych i najznakomitszych rod\u00f3w Rosji. Paszkow odda\u0142 ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek, a tak\u017ce samego siebie ca\u0142kowicie w s\u0142u\u017cb\u0119 Pana. Pa\u0142ac jego s\u0142u\u017cy\u0142 zebraniom biblijnym. Wp\u0142yw Paszkowa si\u0119ga\u0142 a\u017c na dw\u00f3r carski. Za\u0142o\u017cy\u0142 on r\u00f3wnie\u017c „Towarzystwo Krzewienia Pism Duchowo-Moralnych”, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142o \u017cyw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i znacznie przyczyni\u0142o si\u0119 do rozwoju tzw. sztundyzmu.<\/p>\n
Nazwa sztundy\u015bci pochodzi od niemieckiego s\u0142owa Stunde (godzina). Jeszcze przed Paszkowem niemiecki pastor Bohnek\u00e4mper i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy prowadzili godziny biblijne (Bibelstunden) w szwabskich koloniach po\u0142udniowej Rosji. Nazw\u0105 „sztundy\u015bci” okre\u015blano p\u00f3\u017aniej wszystkie od\u0142amy biblijnych chrze\u015bcijan Rosji. „Braci” nazywano w Rosji tak\u017ce „paszkowcami” od nazwiska Paszkowa<\/p>\n
Na terenie Rosji b\u0142ogos\u0142awion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzi\u0142 tak\u017ce hrabia Korff, kt\u00f3ry jednak na skutek reakcji ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego musia\u0142, podobnie jak Paszkow, opu\u015bci\u0107 kraj.<\/p>\n
Niejako kontynuacj\u0105 ruchu „paszkowc\u00f3w” jest ruch ewangelicznych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rych duchowym wodzem staje si\u0119 in\u017c. J. St. Prochanow (1869-1935), w Rosji wi\u0119c praca wolnych chrze\u015bcijan i ewangelicznych chrze\u015bcijan mocno si\u0119 zaz\u0119bia\u0142a. R\u00f3wnie\u017c w Polsce oba te kierunki s\u0105 ze sob\u0105 spokrewnione.<\/p>\n
Na terenie Niemiec w duchu wolnych chrze\u015bcijan dzia\u0142a\u0142 pod koniec XIX w. i na pocz\u0105tku XX w. bardzo owocnie ewangelista Jerzy v. Viebahn (1840-1915). Jest on autorem wielu rozpraw. By\u0142 on tak\u017ce kierownikiem aliansyjnej konferencji w Blankenburgu.<\/p>\n
W Czechos\u0142owacji pionierem pracy sta\u0142 si\u0119 Anglik Frederick Butcher (1869-1955), kt\u00f3ry wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 zamieszka\u0142 w r. 1900 w dzisiejszej stolicy S\u0142owacji, Bratys\u0142awie. Nieco p\u00f3\u017aniej na terenie Czech i Moraw rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Franciszek Jan K\u0155esina (m.in. wydawa\u0142 czasopismo). G\u0142\u00f3wnym pracownikiem w S\u0142owacji sta\u0142 si\u0119 po I wojnie \u015bwiatowej Jan Siracky.<\/p>\n
Na Zaolziu, gdzie u\u017cywano przewa\u017cnie polskiego j\u0119zyka dzia\u0142a\u0142 ju\u017c od roku 1909 J\u00f3zef Mr\u00f3zek sen. Wszyscy czterej wymienieni bracia wsp\u00f3\u0142pracowali z sob\u0105.<\/p>\n
Ruch braci wolnych rozszerzy\u0142 si\u0119 tak\u017ce w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Poniewa\u017c w zasadzie ka\u017cdy zb\u00f3r jest samodzielny, poniewa\u017c w tym ruchu brak centralnych organ\u00f3w i hierarchii, a tak\u017ce z uwagi na to, \u017ce nie prowadzi si\u0119 statystyk tego ruchu i \u017ce „bracia” nie podkre\u015blaj\u0105 swej przynale\u017cno\u015bci wyznaniowej, maj\u0105c spo\u0142eczno\u015b\u0107 ze wszystkimi dzie\u0107mi Bo\u017cymi, wolni chrze\u015bcijanie s\u0105 na og\u00f3\u0142 ma\u0142o znani.<\/p>\n
S\u0105 oni rozsiani po ca\u0142ym globie ziemskim, prowadz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105 w wielu krajach, wydaj\u0105 ksi\u0105\u017cki i czasopisma, zak\u0142adaj\u0105 szko\u0142y biblijne itd. W Anglii np. wielk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105 prowadzi „Pickering Inglis Ltd”, w Londynie. Kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy czytelnik\u00f3w ma miesi\u0119cznik „The Witness” (\u015bwiadectwo wzgl. \u015bwiadek). W Wiedenest (Niemcy) prowadzi si\u0119 szko\u0142\u0119 biblijn\u0105 g\u0142\u00f3wnie w celu kszta\u0142cenia misjonarzy. Wydaje si\u0119 tam czasopismo „Offene T\u00fcre” (Otwarte Drzwi), kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym celem jest informowanie o dzia\u0142alno\u015bci misjonarzy braci wolnych w ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n
Na terenach Polski ruch propaguj\u0105cy ide\u0119 wolnego biblijnego chrze\u015bcija\u0144stwa (wolnych zbor\u00f3w) by\u0142 do pocz\u0105tku XX wieku nieznany. Dopiero kilka lat przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w Warszawie prac\u0119 w tym duchu nawr\u00f3cony ksi\u0105dz rzymskokatolicki Wac\u0142aw \u017bebrowski. Nieco p\u00f3\u017aniej stan\u0119li u jego boku dwaj inni nawr\u00f3ceni ksi\u0119\u017ca katoliccy Antoni Przeorski i St. Bortkiewicz. W\u0142adze rosyjskie zarejestrowa\u0142y ten ruch wolnych chrze\u015bcijan pod nazw\u0105 „Zrzeszenie Zwolennik\u00f3w Nauki Pierwotnych Chrze\u015bcijan (w skr\u00f3ceniu: pierwochrze\u015bcijanie). Na terenie Warszawy praca ta nie przybra\u0142a wi\u0119kszych rozmiar\u00f3w. \u017bebrowski zmar\u0142 w stosunkowo m\u0142odym wieku. Przeorski po pierwszej wojnie \u015bwiatowej wydawa\u0142 przez pewien czas czasopismo „Chrze\u015bcijanin”. Odszed\u0142 do wieczno\u015bci w roku 1948, po wieloletniej chorobie, kt\u00f3ra uniemo\u017cliwi\u0142a mu dalsz\u0105 prac\u0119.<\/p>\n
W r. 1925 na \u015bwiadectwo Jamesa Leesa nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w Warszawie wy\u017cszy urz\u0119dnik ministerialny Stanis\u0142aw Krakiewicz (ur. w r. 1892). Wkr\u00f3tce po nawr\u00f3ceniu rozpocz\u0105\u0142 on now\u0105 prac\u0119 w duchu zbli\u017conym do ruchu braci wolnych, z kt\u00f3rymi zreszt\u0105 utrzymywa\u0142 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Zb\u00f3r, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 Krakiewicz, by\u0142 zarejestrowany pod nazw\u0105: Ewangeliczni Chrze\u015bcijanie Wolni. Praca ta by\u0142a b\u0142ogos\u0142awion\u0105 i przynios\u0142a trwa\u0142e owoce.<\/p>\n
Na po\u0142udniu Polski prac\u0119 wolnych braci zapocz\u0105tkowa\u0142 J\u00f3zef Mr\u00f3zek sen. ur. w r. 1882 w Cierlicku na Zaolziu. Nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 on w 1900 r. na skutek czytania ksi\u0105\u017cki Ryszarda Baxtera pt. „O wiecznym odpoczynku zbawionych”. W latach 1907-1909 kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Berlinie w mi\u0119dzywyznaniowej szkole biblijnej (Allianzbibelschule). Do jego nauczycieli nale\u017celi m.in. Johannes Warns, dobry znawca historii Ko\u015bcio\u0142a i autor kilku dzie\u0142 np. „Die Taufe” (Chrzest), „500 Entw\u00fcrfe zu biblischen Ansprachen” (500 dyspozycji do biblijnych przem\u00f3wie\u0144), „Kurzgefasstes Lehrbuch des Neutestamentlichen Griechisch” (Zwi\u0119z\u0142y podr\u0119cznik greczyzny nowotestamentowej), oraz – przej\u015bciowo – E. Hamer Broadbent, kt\u00f3ry w okresie mi\u0119dzywojennym kilkakrotnie odwiedza\u0142 zbory w Polsce. Ju\u017c wtedy zapozna\u0142 si\u0119 Mr\u00f3zek z wielu wybitnymi m\u0119\u017cami i niewiastami Bo\u017cymi r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w wyznaniowych, co wywar\u0142o niema\u0142y wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 jego \u017cycia duchowego, pogl\u0105d\u00f3w i metod pracy.<\/p>\n
Po powrocie ze Szko\u0142y Biblijnej rozpocz\u0105\u0142 przy swej pracy zawodowej systematyczn\u0105 prac\u0119 misyjn\u0105, kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g pob\u0142ogos\u0142awi\u0142. Ju\u017c w r. 1909 odbywaj\u0105 si\u0119 regularne nabo\u017ce\u0144stwa w Trzanowicach pod Cieszynem, rodzinnej wsi jego \u017cony, Ewy z d. Sabela. Przez jego \u015bwiadectwo powstaje wkr\u00f3tce drugi zb\u00f3r w Boguminie. Potem praca ta rozci\u0105ga si\u0119 na Karwiny, Cierlicko, Go\u0142kowice (gdzie m.in. nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 Pawe\u0142 Folwarczny), Cieszyn i inne miejscowo\u015bci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017cy dzi\u015b do Czech i S\u0142owacji.<\/p>\n
W\u0142adze austriackie rejestrowa\u0142y cz\u0142onk\u00f3w wolnych zbor\u00f3w jako „bezwyznaniowych”.<\/p>\n
Z Wac\u0142awem \u017bebrowskim nawi\u0105zuje Mr\u00f3zek kontakt jeszcze za czas\u00f3w austriackich, natomiast z Antonim Przeorskim – bezpo\u015brednio po pierwszej wojnie \u015bwiatowej. Wsp\u00f3\u0142pracuje tak\u017ce z Janem Franciszkiem K\u0155esin\u0105, czo\u0142ow\u0105 postaci\u0105 ruchu braci wolnych na terenie Czechos\u0142owacji. K\u0155esina ucz\u0119szcza\u0142 do tej samej szko\u0142y biblijnej co Mr\u00f3zek, a potem dokszta\u0142ca\u0142 si\u0119 jeszcze w Londynie. Odszed\u0142 do Pana w r. 1962 w Pradze.<\/p>\n
W latach 1919 do 1921 pracowa\u0142 Mr\u00f3zek misyjnie w pozna\u0144skim, a od roku 1922 zamieszka\u0142 w Nowych Hajdukach obok Kr\u00f3lewskiej Huty (obie te miejscowo\u015bci s\u0105 dzi\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 miasta Chorzowa) i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 przede wszystkim pracy na terenie wojew\u00f3dztw katowickiego i krakowskiego.<\/p>\n
B\u00f3g powo\u0142uje do pracy dalszych pracownik\u00f3w i w niepodleg\u0142ej ju\u017c Polsce ruch wolnych zbor\u00f3w znacznie si\u0119 rozszerza. Obejmuje on Krak\u00f3w, Tarn\u00f3w, Nowy S\u0105cz, Lublin, Piotrk\u00f3w Trybunalski, Kozakowice-Nierodzim i Chorz\u00f3w. W kr\u00f3tkim czasie powstaj\u0105 dalsze zbory w nast\u0119puj\u0105cych miejscowo\u015bciach: Jaworzno, O\u015bwi\u0119cim, Pszczyna (gdzie zamieszka\u0142 wspomniany ju\u017c Pawe\u0142 Folwarczny, kt\u00f3ry zmar\u0142 w r. 1948), Czelad\u017a, Orzesze (p\u00f3\u017aniej Be\u0142k), Borowiec (obecnie dzielnica Chrzanowa), Brzeszcze, \u017bywiec, Balin i Spytkowice (obecnie Chab\u00f3wka).<\/p>\n
Praca wolnych chrze\u015bcijan by\u0142a prowadzona tak\u017ce na wschodnich terenach Polski mi\u0119dzywojennej w szczeg\u00f3lno\u015bci na Wo\u0142yniu. M.in. pracowali tam przybyli z Wielkiej Brytanii wraz ze swymi \u017conami Stuart K. Hine, D. Griffiths (zmar\u0142y w r. 1962), A.C. Mc Gregor i J. Shneidrook (zmar\u0142y w r. 1969). Trzej ostatni odwiedzali zbory w Polsce tak\u017ce po drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/p>\n
Z wybitniejszych pracownik\u00f3w nale\u017cy wspomnie\u0107 Karola Wowr\u0119, kt\u00f3ry odwiedza\u0142 zbory w ca\u0142ym kraju i przez pewien czas redagowa\u0142 czasopismo „\u0141aska i Pok\u00f3j”. Zmar\u0142 on pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej. Bezpo\u015brednio przed drug\u0105 wojn\u0105 redagowanie tego pisemka przej\u0105\u0142 J\u00f3zef Mr\u00f3zek jun.<\/p>\n
Na terenach po\u0142udniowej Polski b\u0142ogos\u0142awion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wykonywa\u0142 J\u00f3zef Ku\u017anik. Jako kolporter przemierzy\u0142 on wiele miejscowo\u015bci \u015bwiadcz\u0105c o Chrystusie i rozpowszechniaj\u0105c Pismo \u015awi\u0119te. Prowadzi\u0142 te\u017c zb\u00f3r w Krakowie. Odszed\u0142 do Pana w sile wieku w r. 1942. Z powojennych pracownik\u00f3w bardzo owocnie pracuje zi\u0119\u0107 J. Mr\u00f3zka sen. – J\u00f3zef Prower, w szczeg\u00f3\u0142no\u015bci w dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej. Dzia\u0142a on te\u017c na polu muzycznym. Us\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c jako t\u0142umacz go\u015bci zagranicznych z j\u0119zyk\u00f3w angielskiego i niemieckiego. (Zmar\u0142 nagle, dn. 12.08.1976 r.).<\/p>\n
Zbory w Polsce by\u0142y odwiedzane tak\u017ce przez braci zagranicznych. Najwybitniejsi z nich to wspomniani ju\u017c Edmund Hamer Broadbent (1861- 1945) i James Lees (1879–1958). Broadbent by\u0142 nast\u0119pc\u0105 Baedekera. Jako nauczyciel biblijny zwiedzi\u0142 wiele kraj\u00f3w i napisa\u0142 kilka dobrych dzie\u0142. Najwa\u017cniejsze z nich to „The Pilgrim Church” (Pielgrzymuj\u0105cy Ko\u015bci\u00f3\u0142). Jest to historia Ko\u015bcio\u0142a napisana w duchu ewangelicznym, a wi\u0119c opisuj\u0105ca dzieje dzieci Bo\u017cych i w zasadzie pomijaj\u0105ca historie ludzkich organizacji przyw\u0142aszczaj\u0105cych sobie nies\u0142usznie miano Ko\u015bcio\u0142a. W ksi\u0105\u017cce tej w ko\u0144cowym rozdziale autor powiada, \u017ce do zagadnienia, czy obecne zbory chrze\u015bcija\u0144skie winny wzgl\u0119dnie mog\u0105 stosowa\u0107 si\u0119 do nowotestamentowej nauki o Ko\u015bciele i do nowotestamentowego wzoru zboru, mo\u017cna ustosunkowa\u0107 si\u0119 sze\u015bciorako. Wolnych Chrze\u015bcijan zalicza si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy ustosunkowali si\u0119 do tej kwestii pozytywnie. Pr\u00f3cz nich, wymienia tu nast\u0119puj\u0105ce ruchy na przestrzeni historii Ko\u015bcio\u0142a: Katarowie, Nowacjanie, Paulicjanie, Bogomili, Albigensi, Waldensi, Lollardowie, Anabapty\u015bci, Mennonici, Sztundy\u015bci i wiele innych, w szczeg\u00f3lno\u015bci wiele kongregacji (tj. samodzielnych, niezale\u017cnych zbor\u00f3w) m.in. Baptyst\u00f3w, i Independent\u00f3w.<\/p>\n
Broadbent da\u0142 pobudk\u0119 do zaj\u0119cia si\u0119 prac\u0105 w Polsce braciom wymienionym poprzednio a dzia\u0142aj\u0105cym w wojew\u00f3dztwach wschodnich Polski mi\u0119dzywojennej oraz Leesowi. Po raz pierwszy odwiedzi\u0142 J. Lees, z pochodzenia Szkot, Polsk\u0119 w r. 1925 i od tego czasu by\u0142 w niej cz\u0119stym go\u015bciem. Pokocha\u0142 on ten kraj i pozosta\u0142 mu wierny a\u017c do \u015bmierci. Z jego us\u0142ugi najwi\u0119cej korzysta\u0142y zbory na po\u0142udniu Polski, chocia\u017c nie zapomina\u0142 o zborach po\u0142o\u017conych w innych cz\u0119\u015bciach kraju. Z powo\u0142ania by\u0142 przede wszystkim ewangelist\u0105. Odszed\u0142 do swego Pana 16 kwietnia 1958 r. w Wiedniu w 80 roku \u017cycia, w kilka dni po ostatniej wizycie w Polsce. Ju\u017c nast\u0119pnego roku zas\u0142u\u017cona w historii ruchu braci wolnych firma wydawnicza „Pickering Inglis Ltd” w Londynie wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 Ransome’a W. Coopera pt: „James Lees, Shepherd of Lonely Sheep in Europe” (Pasterz opuszczonych owiec w Europie), zawieraj\u0105c\u0105 \u017cyciorys tego m\u0119\u017ca Bo\u017cego, kt\u00f3ry wi\u0119kszo\u015b\u0107 swego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 na obczy\u017anie, dzia\u0142aj\u0105c w Szwecji, Estonii, Polsce, po\u0142udniowo-wschodniej Europie a tak\u017ce w innych jeszcze krajach.<\/p>\n
W czasie drugiej wojny \u015bwiatowej cz\u0119\u015b\u0107 zbor\u00f3w by\u0142a zmuszona zaprzesta\u0107 swej dzia\u0142alno\u015bci, a cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z tymi kierunkami, kt\u00f3re w Rzeszy Niemieckiej po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w jeden zwi\u0105zek pod nazw\u0105 Bund Evangelisch Freikirchlicher Gemeinden (Zwi\u0105zek Wolno Ko\u015bcielnych Zbor\u00f3w Ewangelicznych). W Rzeszy w sk\u0142ad zwi\u0105zku tego wchodzili pr\u00f3cz wolnych chrze\u015bcijan i darbyst\u00f3w tak\u017ce bapty\u015bci. Z wybitniejszych wolnych braci niekt\u00f3re zbory odwiedzi\u0142 nauczyciel biblijny Erich Sauer, autor kilku wysoko cenionych dzie\u0142. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce: „Vom Adel des Menschen” (O szlachectwie cz\u0142owieka), „Das Morgenort der Welterl\u00f6sung” (Jutrzenka odkupienia \u015bwiata), „Der Triumph Gekreuzigten” (Triumf Ukrzy\u017cowanego), „Gott, Menschheit und Ewigkeit” (B\u00f3g, rodzaj ludzki a wieczno\u015b\u0107) i „Der K\u00f6nig der Erde” (Kr\u00f3l ziemi).<\/p>\n
Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 ruchu wolnych chrze\u015bcijan w Polsce (w obecnych granicach) by\u0142o, \u017ce rozwija\u0142 si\u0119 przewa\u017cnie w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 innych kierunk\u00f3w biblijnych rozwija\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d mniejszo\u015bci narodowych. W tym wzgl\u0119dzie ruch wolnych chrze\u015bcijan by\u0142 spokrewniony z ruchem stanowczych chrze\u015bcijan. Praca wolnych chrze\u015bcijan na zewn\u0105trz polega\u0142a przewa\u017cnie na opowiadaniu Ewangelii. Zajmowano si\u0119 tak\u017ce rozdawnictwem Pisma \u015awi\u0119tego (ca\u0142ego lub jego cz\u0119\u015bci) oraz kr\u00f3tkich rozpraw o tematyce biblijnej i \u017cyciu chrze\u015bcija\u0144skim. Wydawano te\u017c czasopisma.<\/p>\n
Bezpo\u015brednio po drugiej wojnie \u015bwiatowej wolni chrze\u015bcijanie wraz z innymi ugrupowaniami religijnymi podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy w ramach Polskiego Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicznych Chrze\u015bcijan Baptyst\u00f3w. Poniewa\u017c pr\u00f3ba ta nie da\u0142a pozytywnych rezultat\u00f3w, na Konferencji w Pszczynie w dniu 3 maja 1947 r. stworzono „Zjednoczenie Wolnych Chrze\u015bcijan, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142y wolne zbory po\u0142udniowej Polski znane pod nazw\u0105 pierwochrze\u015bcijan oraz zb\u00f3r warszawski nosz\u0105cy nazw\u0119 Ewangelicznych Chrze\u015bcijan Wolnych. W ramach Zjednoczenia Wolnych Chrze\u015bcijan znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce wspomniany ju\u017c przedtem zb\u00f3r w Lublinie, dalej zb\u00f3r w Cieszynie, oraz zbory powsta\u0142e po drugiej wojnie \u015bwiatowej a mianowicie: w Bielsku-Bia\u0142ej, Nysie, Chrzanowie (w dzielnicy Borowiec istnia\u0142 ju\u017c zb\u00f3r przed wojn\u0105), Jedlinie-Zdroju i \u0141odzi. Na wspomnianej konferencji w Pszczynie powzi\u0119to r\u00f3wnie\u017c uchwa\u0142\u0119 o przyst\u0105pieniu „Zjednoczenia Wolnych Chrze\u015bcijan” do Ko\u015bcio\u0142a maj\u0105cego zgrupowa\u0107 w swym \u0142onie kilka biblijnych kierunk\u00f3w religijnych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten, pod nazw\u0105 „Zjednoczony Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangeliczny” zosta\u0142 niebawem powo\u0142any do \u017cycia na Konferencji w Ustroniu w dniu 24 maja 1947 r. Pr\u00f3cz wolnych chrze\u015bcijan w sk\u0142ad jego wszed\u0142 Zwi\u0105zek Ewangelicznych Chrze\u015bcijan i Stowarzyszenie Stanowczych Chrze\u015bcijan, a w roku 1953 ponadto Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Wiary Ewangelicznej (tzw. Zielono\u015bwi\u0105tkowcy) i Zjednoczenie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Chrystusowych w Polsce. W roku 1981 wolni chrze\u015bcijanie w Polsce zgrupowani w 21 zborach ponownie tworz\u0105 samodzielny zwi\u0105zek wyznaniowy pod nazw\u0105: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wolnych Chrze\u015bcijan.<\/p>\n
J\u00f3zef Mr\u00f3zek<\/p>\n
przedruk z „\u0141iP” nr 1-3\/82<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Chocia\u017c na \u015bwiecie jest wiele religii i wyzna\u0144, Ko\u015bci\u00f3\u0142 (w znaczeniu biblijnym) jest tylko jeden. Potwierdza to tak\u017ce tzw. apostolskie wyznanie wiary. W ostatnim ust\u0119pie tego wyznania znajduje si\u0119 zdanie: „Wierz\u0119… w \u015bwi\u0119ty Ko\u015bci\u00f3\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1963,"parent":1940,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1812","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1812"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1812\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1940"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tarnow.kwch.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}